گام تازه برای درمان بیماری که کم کم توان حرکت را از بین می برد
به گزارش سرشیر، بیماری ALS سبب مرگ نورون های حرکتی در مغز و نخاع می شود و همین منجربه علائمی مثل ضعف عضلانی، مشکل در صحبت کردن و فلج پیش رونده خواهد شد. اغلب افراد دچار این شرایط درنهایت برای تنفس به ونتیلاتور نیاز پیدا خواهند کرد و مرگ آنها معمولا در اثر نارسایی تنفسی رقم می خورد.
غزال زیاری- یک سال پیش بود که پزشکان سبک خاصی از درمان را برای یک مرد دچار نوعی نادری از بیماری نورون حرکتی شروع کردند و پس از یک سال از آغاز دارویی که جهش ژنتیکی خاص عامل بیماری اش را هدف قرار می دهد، حالا او نخستین فردی است که بهبود علایم را تجربه کرده است.
محققان پس از انجام آزمایش اولیه بر روی این فرد، اعلام نموده اند که نتایج اولیه واقعا اعجاب آور است و میتوان این تکنیک را به عنوان پایه درمان های بیشتری برای بیماری های نورودژنراتیو ناشی از جهش های نادر مورد استفاده قرار داد و با سودجستن از درمان های هدفمند ژنی، برای درمان افراد دچار شکل های نادر اسکلروز جانبی آمیوتروفیک (ALS) وارد عمل شد.
گام بزرگ برای درمان ALS
این مرد به صورت به آرامی پیش رونده ای از بیماری اسکلروز جانبی آمیوتروفیک (ALS) که نوعی بیماری نورون حرکتی است مبتلاست. این بیماری، بوسیله ی یک جهش نادر ایجاد می شود و همین جهش به تجمع پروتئین و در نهایت مرگ نورون های حرکتی منجر خواهد شد.
اما درمانی که پزشکان برای او درنظر گرفتند، نوعی درمان RNA به نام «درمان الیگونوکلئوتیدی ضدحس» (antisense oligonucleotide therapy) بود. در این شیوه، بر خلاف ژن درمانی معمولی که ژن های فرد را برای درمان بیماری تغییر می دهد، از رشته های کوتاه مواد ژنتیکی برای هدف قرار دادن RNA تولید شده توسط ژن و کاهش میزان پروتئین ساخته شده استفاده می شود.
استیو ووچیچ، نورولوژیست و محقق ALS دانشگاه سیدنی اعلام نموده که نتایج اولیه به دست آمده، یک گام اول هیجان انگیز است؛ هرچند بگفته او، به جهت اینکه دانست که آیا این درمان واقعا می تواند پیشرفت بیماری را متوقف کرده یا یک درمان قطعی باشد، خیلی زود است. بگفته او باید دست کم برای دو تا سه سال دیگر، این فرد تحت نظارت باشد و درعین حال اثرات این دارو روی بیماران بیشتری آزمایش شود.
فلور گارتون، محقق بیماری های عصبی دانشگاه کوئینزلند هم دراین باره توضیح داده که درمان های مشابه الیگونوکلئوتیدی ضدحس، آینده درمان خیلی از افراد دچار ALS خواهد بود.
جالب است بدانید که تنها حدود ۵ تا ۱۰ درصد از افراد دچار ALS دارای یک جهش ژنتیکی شناخته شده هستند؛ ولی اکنون درمان های ضدحس، ایمن به نظر می رسند و می توانند برای افرادی با جهش های ژنتیکی رایج، جهش های نادر یا حتی منحصر به فرد و افرادی که بیماری شان ناشی از چندین جهش است مورداستفاده قرار بگیرند.
این بیماری چگونه کار می کند؟
بیماری ALS موجب مرگ نورون های حرکتی در مغز و نخاع می شود و همین منتج به علائمی مثل ضعف عضلانی، مشکل در صحبت کردن و فلج پیش رونده خواهد شد. بیشتر افراد دچار این شرایط درنهایت برای تنفس به ونتیلاتور نیاز پیدا خواهند کرد و مرگ آنها به طور معمول در اثر نارسایی تنفسی رقم می خورد.
درعین حال هیچ درمانی برای آن وجود ندارد و انتخابهای درمانی به شدت محدود هستند؛ به طور متوسط امید به زندگی در این افراد، پس از تشخیص بیماری شان، بین دو تا پنج سال است.
محققان در این آزمایش، بر روی فردی که بیماری اش ناشی از جهش در ژن CHCHD۱۰ (که در کمتر از ۱ درصد از افرادی که به ALS مبتلا می شوند، یافت می شود) مطالعه کردند. این ژن، پروتئینی را کد می کند که به میتوکندری ها (اندامک هایی که انرژی موردنیاز برای تغذیه سلول ها را تولید می کنند) اجازه می دهد تا به درستی کار کنند و نقص در این ژن منتج به لطمه به میتوکندری ها خواهد شد و به نظر در مرگ نورون ها نقش دارد.
روند درمان این بیمار
این بیمار در طول یک سال بین بهار ۲۰۲۴ تا بهار ۲۰۲۵، سه دوز ۵۰ میلی گرمی و بدنبال آن سه دوز ۷۵ میلی گرمی از دارو را در نخاعش دریافت کرد. طبق اعلام پژوهشگران، در طول دوره درمان او هیچ عارضه جانبی جدی ای را تجربه نکرد و هیچ نشانه ای از زوال شناختی که یکی از علایم رایج ALS است، در او دیده نشد.
یک سال پس از تزریق نخستین دوز، سطوح خونی پروتئین های زنجیره سبک نوروفیلامنت او (که توسط نورون های لطمه دیده تولید می شوند و به عنوان نشانگر زیستی برای پیشرفت ALS استفاده می شوند) کم شده و در محدوده طبیعی قرار گرفت. براساس گفته ی ووچیچ، این نشان داده است که این شیوه درمانی می تواند نورون های مغز این مرد را حفظ کند.
حالا و پس از یک سال در تکرار آزمایش ها، امتیازهای کسب شده این فرد در آزمون اندازه گیری مهارت های حرکتی، تنفس و عملکرد عصبی، بهبودیافته و امتیازهای در ارتباط با تنفس و شناخت پایدار باقیمانده است. بیورن اسکارسون، نورولوژیست و یکی از نویسندگان مقاله اعلام نموده که گرچه تعدادی از افراد دچار ALS، بدون درمان، بطور کوتاه مدت، بهبودی را در علایم شان مشاهده می کنند، اما بهبودی پایدار بدون درمان نادر است.
در درمان های ضدحس، جهش های ژنی رایج تری که موجب ALS می شوند، هدف قرار داده می شود؛ اما باید درنظر داشت که ساخت این درمان ها حداقل یک دهه زمان برده است. از طرف دیگر ساخت دارویی که ژن CHCHD۱۰ را هدف قرار می دهد، تنها سه سال طول کشید. اسکارسون به این نکته اشاره کرده که توانایی ساخت یک داروی هدفمند برای جهش یک فرد خاص، آزمایش آن روی حیوانات و سپس تجویز آن به فرد در طول عمرش، اقدام شگفت انگیزی بوده.
امید به آینده
طبق گفته اسکارسون، این دارو به عنوان قسمتی از یک کارآزمایی بالینی به هشت نفر دیگر که آنها هم جهش هایی در ژن CHCHD۱۰ داشتند، داده شده است. تیم او می خواهد تا علاوه بر ادامه نظارت بر شرکت کننده ها در آزمایش، تأییدیه افزایش دوز را دریافت نمایند. افرادی که درمان های ضدحس دریافت می کنند، برای حفظ غلظت دارو در سلول هایشان به درمان مداوم نیاز دارند و بدین ترتیب این روند ادامه خواهد یافت.
ووچیچ در این رابطه توضیح داد: «هنوز نیازمند بازتولید در مطالعات، دوره های پیگیری طولانی تر و شرکت کنندگان بیشتر هستیم تا فواید مداوم این درمان ثابت شود. آزمایش های در ارتباط با یک درمان ضدحس دیگر که جهش دیگری را هدف قرار می دهد، ۳۶ ماه بعد از آغاز درمان، مزایایی را در قدرت عضلانی نشان داد.»
در بخش پایانی گارتون هم به این نکته اشاره نمود که به اقدامات بیشتری برای کارآمدتر و ارزان تر کردن فرایند توسعه درمان های ضدحس و بهبود اثربخشی خود داروها نیاز است. طبق توضیح او، جهش های CHCHD۱۰ بیماری های دیگری مثل زوال عقل را هم ایجاد می کنند؛ بدین ترتیب چنین پیداست که افراد دچار آن شرایط هم می توانند از درمان ضدحس بهره مند شوند.
منبع: nature
۲۲۷۲۲۷
این مطلب را می پسندید؟
(0)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب