خصوصیت نادری که فقط 2 درصد انسان ها دارند
به گزارش سرشیر، اگر فکر می کنید رنگ سبز چشم به خاطر وجود رنگدانه سبز است، اشتباه می کنید. نادرترین رنگ چشم جهان در واقع حاصل بازی پیچیده نور و ژن ها است.
به گزارش سرشیر به نقل از خبر آنلاین، تا حدود ۱۰هزار سال پیش، تقریبا تمام انسان های روی زمین چشمان قهوه ای داشتند. در آن دوران، رنگدانه تیره ای به نام ملانین به مقدار زیاد در عنبیه چشم انسان ها تولید و همین مساله موجب می شد رنگ چشم بیشتر مردم قهوه ای باشد. اما در مقطعی از تاریخ، یک یا چند جهش ژنتیکی تصادفی رخ داد که میزان تولید ملانین در عنبیه برخی افراد را کم کرد. نتیجه این تغییر ژنتیکی، ظهور رنگ های روشن تر چشم مانند آبی، خاکستری، فندقی و سبز بود.
به نقل از زومیت، در بین تمام این رنگ ها، چشم سبز نادرترین رنگ طبیعی چشم در جهان محسوب می شود. برپایه آمار آکادمی چشم پزشکی آمریکا، تنها حدود ۲ درصد از جمعیت جهان چشم سبز دارند. البته این میزان در بعضی کشورها بیشتر است؛ برای نمونه در ایالات متحده حدود ۹ درصد مردم دارای چشم سبز هستند. بااین حال، این رنگ همچنان در بیشتر جمعیت های انسانی خیلی کمیاب شمرده می شود.
البته آمار مورد اشاره شامل اشخاصی که به آلبینیسم یا زالی مبتلا هستند نمی گردد. در این افراد، به علت اختلال در تولید ملانین، چشم ها ممکنست ته رنگ قرمز، صورتی یا حتی بنفش مانند پیدا کنند. این رنگ ها در واقع ناشی از دیده شدن رگ های خونی پشت عنبیه هستند و با رنگ سبز طبیعی تفاوت دارند.
دلیل اصلی کمیاب بودن چشم سبز به ژنتیک مربوط می شود. سال ها تصور می شد رنگ چشم تنها بوسیله ی یک ژن تعیین می شود. خیلی از مردم هنوز هم بر مبنای آموزش های قدیمی فکر می کنند چشم قهوه ای «غالب» و چشم آبی «مغلوب» است و بدین سبب رنگ چشم کودک را میتوان بسادگی پیش بینی نمود. اما پژوهش های جدید نشان داده اند که مبحث خیلی پیچیده تر از این توضیح ساده است.
بعنوان مثال، در بعضی موارد دیده شده است که دو والد با چشم های آبی صاحب فرزندی با چشم قهوه ای شده اند؛ اتفاقی که با مدل ساده «غالب و مغلوب» به خوبی توضیح داده نمی گردد. دلیل این مورد آن است که رنگ چشم حاصل همکاری و تعامل تعداد زیادی ژن مختلف است، نه فقط ژنی منفرد.
تمام رنگ های چشم، از قهوه ای تیره گرفته تا آبی و سبز، در نهایت به مقدار ملانین موجود در عنبیه بستگی دارند. عنبیه همان بخش رنگی چشم است که اطراف مردمک قرار دارد و میزان نور ورودی به چشم را تنظیم می کند. هرچه ملانین بیشتری در عنبیه وجود داشته باشد، چشم تیره تر دیده می شود و هرچه این رنگدانه کمتر باشد، رنگ چشم روشن تر خواهد بود.
محققان براین باورند که حدود ۷۵ درصد تفاوت رنگ چشم انسان ها به ژنی به نام OCA2 مربوط می شود که در فرایند تولید ملانین نقش خیلی مهمی دارد. به صورت دقیق تر، این ژن در ایجاد و عملکرد ساختارهایی سلولی به نام «ملانوزوم» ها دخالت دارد. ملانوزوم ها مانند مخازنی کوچک درون سلول ها عمل می کنند که ملانین را تولید و ذخیره می کنند.
ژن مهم دیگری به نام HERC2 نیز در این فرایند نقش دارد. برخی نسخه های این ژن می توانند فعالیت ژن OCA2 را کاهش دهند و موجب شوند ملانین کمتری تولید شود. درنتیجه، چشم ها روشن تر به نظر می رسند. اما ماجرا به همین دو ژن محدود نمی گردد. ده ها ژن دیگر نیز در تعیین رنگ چشم نقش دارند و به روشی خیلی پیچیده با یکدیگر تعامل می کنند.
دانشمندان در مقاله ای پخش شده در نشریه Eye توضیح داده اند که رنگ چشم در حقیقت خصوصیت ژنتیکی پیچیده ای است که از تعامل چند ژن اصلی و تعداد زیادی ژن فرعی به وجود می آید. به همین دلیل، پیش بینی دقیق رنگ چشم کودکان همیشه ساده نیست.
در مورد چشم سبز، شرایط بمراتب پیچیده تر می شود. اشخاصی که چشم سبز دارند باید ترکیب خیلی خاصی از ژن ها را به ارث برده باشند؛ ترکیبی که موجب تولید مقدار دقیقی از رنگدانه قهوه ای روشن در عنبیه می شود. اگر ملانین بیش از اندازه باشد، چشم قهوه ای خواهد شد و اگر خیلی کم باشد، چشم بسمت رنگ آبی می رود. چشم سبز در واقع در نقطه ای میان این دو قرار دارد.
نکته جالب اینست که چشم سبز در حقیقت هیچ رنگدانه سبزی ندارد. بر خلاف آن چه ممکنست تصور شود، بدن انسان ماده ای به نام «رنگدانه سبز چشم» تولید نمی نماید. رنگ سبز چشم نتیجه ترکیب چند عامل مختلف است.
یکی از مهم ترین این عوامل، ماده ای به نام لیپوکروم است؛ نوعی رنگدانه زردرنگ و محلول در چربی که در قسمت های دیگری از بدن و طبیعت نیز دیده می شود. بعنوان مثال، رنگ زرده تخم مرغ یا رنگ کره تا حدی به علت وجود همین ماده است.
وقتی مقدار اندکی ملانین قهوه ای در عنبیه با لیپوکروم ترکیب می شود و نور نیز بشکل خاصی درون بافت عنبیه پراکنده و بازتاب پیدا می کند، چشم به رنگ سبز دیده می شود. بدین سبب رنگ سبز چشم بیشتر یک پدیده نوری و ساختاری است تا وجود یک رنگدانه حقیقی سبز.
پدیده ای مشابه نیز در چشم های آبی رخ می دهد. در چشم آبی تقریبا هیچ ملانینی وجود ندارد و نور هنگام عبور از لایه های عنبیه پراکنده می شود. در این شرایط، طول موج های کوتاه تر نور، یعنی رنگ آبی بیشتر بازتاب پیدا می کنند. این همان پدیده ای است که موجب می شود آسمان زمین نیز آبی دیده شود.
کمیاب بودن چشم سبز به این علت است که رسیدن به تعادل ژنتیکی موردنیاز برای ایجاد آن خیلی دشوار است. برای داشتن چشم سبز، باید مقدار دقیقی از ملانین قهوه ای و لیپوکروم زرد در کنار ساختار مناسب عنبیه وجود داشته باشد. چنین ترکیب دقیقی از ژن ها در مقایسه با سایر رنگ های چشم کمتر به ارث می رسد و به این علت چشم سبز در جهان نادر است.
با وجود تمام این دسته بندی ها، هیچ دو انسانی دقیقا رنگ چشم یکسانی ندارند. اگر از نزدیک به عنبیه چشم افراد نگاه شود، میتوان مجموعه ای پیچیده از سایه ها، لکه ها، خطوط و نقش های متفاوت را مشاهده کرد. حتی اشخاصی که در ظاهر رنگ چشم مشابهی دارند، در جزئیات الگوی عنبیه با یکدیگر متفاوت هستند.
خصوصیت منحصربه فرد چشم هر انسان تنها به ژن ها محدود نمی گردد. عوامل رشدی و محیطی نیز در ایجاد بافت و ساختار عنبیه نقش دارند. تغییرات خیلی ظریف در رشد چشم در دوران جنینی و کودکی می تواند ظاهر نهائی عنبیه را تحت تأثیر قرار دهد.
همین تفاوت های خیلی ریز سبب شده است که فناوری های تشخیص هویت مبتنی بر اسکن عنبیه تا این اندازه دقیق باشند. حتی دوقلوهای همسان نیز که دی ان ای تقریبا یکسانی دارند، الگوی عنبیه کاملا مشابهی ندارند و اسکنرهای عنبیه می توانند آنها را از یکدیگر تشخیص دهند.
این مطلب را می پسندید؟
(0)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب